به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، نعمتالله فیروزی، عضو هیئت علمی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع)، در نشست علمی ابعاد حقوق انسانی در تعالیم امام رضا (علیهالسلام)امروز در مرکز تحقیقات تربیت دینی دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع) برگزار شد، با تبیین ابعاد مختلف حقوق انسانی در سیره و آموزههای امام هشتم (ع)اظهار داشت: تعالیم امام رضا (ع )منبعی سرشار برای استخراج حقوق بنیادین انسانی در عرصههای مختلف به شمار میرود.
وی افزود: این تعالیم بر سه پایه اصلی تکامل اخلاق فردی، سامانبخشی به روابط اجتماعی عادلانه و تأمین امنیت روانی جامعه استوار است.
وی ادامه داد: در این منظومه فکری، حقوق انسان صرفاً در چارچوب قواعد خشک و بیروح تعریف نمیشود، بلکه جلوهای از فضیلتهای درونی و اخلاقی است که هدف نهایی آن دستیابی به مروّت، به معنای انسانیت کامل، و تضمین یک زندگی شرافتمندانه برای انسانهاست.
فیروزی در ادامه با اشاره به نخستین بُعد حقوق انسانی در کلام امام رضا علیهالسلام گفت: نخستین و اساسیترین بُعد این حقوق، به رسمیت شناختن حق ذاتی انسانها برای بهرهمندی از عدالت و حفظ کرامت انسانی است.
وی با استناد به حدیث «مَنْ عَامَلَ النَّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَ حَدَّثَهُمْ فَلَمْ یَکْذِبْهُمْ وَ وَعَدَهُمْ فَلَمْ یُخْلِفْهُمْ فَهُوَ مِمَّنْ کَمَلَتْ مُرُوَّتُهُ وَ ظَهَرَتْ عَدَالَتُهُ وَ وَجَبَتْ أُخُوَّتُهُ وَ حَرُمَتْ غِیبَتُهُ» از کتاب عیون اخبارالرضا علیهالسلام، ج۲، ص۲۴، تصریح کرد: این روایت را میتوان منشوری جامع در حوزه حقوق انسانی دانست؛ زیرا سه رکن اساسی روابط انسانی را تبیین میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بینالمللی امام رضا علیهالسلام ادامه داد: عبارت «فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ» بر نخستین حق بنیادین انسان یعنی مصونیت از هرگونه ظلم در تعاملات مختلف، بهویژه در حوزه دادوستد و روابط اجتماعی، تأکید دارد. این اصل شامل همه اشکال تضییع حقوق مادی و معنوی میشود. همچنین عبارت «فَلَمْ یَکْذِبْهُمْ» بیانگر حق دسترسی انسانها به حقیقت و ضرورت صداقت در روابط انسانی است؛ زیرا صداقت، بنیان اعتماد عمومی و پاسداشت کرامت متقابل به شمار میرود. افزون بر این، عبارت «فَلَمْ یُخْلِفْهُمْ» وفای به عهد و پایبندی به پیمان را بهعنوان حقی مسلم برای طرف مقابل و تکلیفی اخلاقی برای انسان تثبیت میکند.
وی خاطرنشان کرد: نتیجه پایبندی به این سه حق اساسی، تحقق سه مرحله از تعالی انسانی و اجتماعی است که شامل کمال مروّت، ظهور عدالت بهعنوان خصلتی پایدار در رفتار و شکلگیری اخوت ایمانی در جامعه میشود. در نهایت، حرمت غیبت بهعنوان پاسداشت آبرو و حیثیت افراد تثبیت میشود و فردی که حقوق دیگران را رعایت میکند، خود نیز از مصونیت حیثیتی برخوردار خواهد بود.
فیروزی در تکمیل این دیدگاه با اشاره به حدیث «لَا یَعْدَمُ الْمَرْءُ دَائِرَةَ السَّوْءِ مَعَ نَکْثِ الصَّفْقَةِ، وَلَا یَعْدَمُ تَعْجِیلَ الْعُقُوبَةِ مَعَ إِدْرَاعِ الْبَغْیِ» از کتاب نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص۱۲۸، اظهار داشت: این روایت نوعی تضمین الهی برای پاسداری از حق وفای به عهد محسوب میشود و هشدار میدهد که نقض پیمان و ستمگری سرانجام گریبانگیر خود فرد خواهد شد.
وی در ادامه به دومین بُعد حقوق انسانی در تعالیم رضوی اشاره کرد و گفت: این بُعد به حق مشارکت و برابری اجتماعی و نفی تبعیض و انحصار در جامعه مربوط میشود.
فیروزی با استناد به روایت «إِذَا کَانَ خَلَا جَمَعَ حَشَمَهُ کُلَّهُمْ... حَتَّی السَّائِسَ وَ الْحَجَّامَ إِلَّا أَقْعَدَهُ مَعَهُ عَلَی مَائِدَتِهِ» از عیون اخبارالرضا علیهالسلام، ج۲، ص۱۵۹، اظهار داشت: رفتار امام رضا علیهالسلام در همنشینی و همسفره شدن با همه اطرافیان، حتی خدمتکاران، بیانگر یک اصل مهم حقوقی و اخلاقی است و آن، به رسمیت شناختن حق کرامت برابر برای همه انسانها فارغ از جایگاه اجتماعی و طبقاتی است.
وی افزود: این رفتار نمادین نشان میدهد که معیار ارزشگذاری در نگاه امام رضا علیهالسلام شأن انسانی است، نه موقعیت اجتماعی. بر این اساس، همه افراد جامعه حق مشارکت برابر در فضای انسانی و اجتماعی و بهرهمندی از روابط مبتنی بر احترام و همدلی را دارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بینالمللی امام رضا علیهالسلام در ادامه با اشاره به حدیث «اصْطَنِعِ الْخَیْرَ إِلَی مَنْ هُوَ أَهْلُهُ وَ إِلَی مَنْ لَیْسَ بِأَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ تُصِبْ أَهْلَهُ فَأَنْتَ مِنْ أَهْلِهِ» از صحیفة الامام الرضا علیهالسلام، ص۵۲، تصریح کرد: این روایت دایره نیکی را از محدوده افراد خاص فراتر میبرد و نوعی حق عمومی برای برخورداری از خیر و نیکی را برای همگان به رسمیت میشناسد.
وی ادامه داد: این رویکرد مانع شکلگیری روابط گزینشی و طبقاتی در جامعه میشود و حق امید به نیکی و برخورداری از رفتار خیرخواهانه را برای همه افراد تضمین میکند.
فیروزی در بخش دیگری از سخنان خود سومین بُعد حقوق انسانی در تعالیم امام رضا علیهالسلام را حق برخورداری از امنیت اخلاقی و روانی دانست و اظهار داشت: این حقوق بستر لازم برای تحقق سایر حقوق انسانی در جامعه را فراهم میکند.
وی با استناد به حدیث «مَا الْتَقَتْ فِئَتَانِ قَطُّ إِلَّا نُصِرَ أَعْظَمُهُمَا عَفْواً» از کتاب کافی، ج۲، ص۱۰۸، گفت: در منطق رضوی، عفو و گذشت بهعنوان یک راهبرد اجتماعی مؤثر برای حل منازعات معرفی شده است و جامعه را از چرخه خشونت و انتقام دور میکند.
وی افزود: این رویکرد زمینه ایجاد امنیت روانی ناشی از امکان مصالحه، بازگشت و اصلاح را در جامعه فراهم میکند، هرچند در عرصه روابط بینالملل و پاسداشت حقوق و منافع ملی، به دلیل حاکمیت ساختارهای قدرت و سلطه در نظام بینالملل، شرایط متفاوتی وجود دارد.
فیروزی همچنین با اشاره به حدیث «احْفَظْ لِسَانَکَ تَعِزَّ وَ لَا تُمَکِّنِ النَّاسَ مِنْ قِیَادِکَ فَتَذِلَّ رَقَبَتُکَ» از کتاب کافی، ج۲، ص۱۱۳، بیان کرد: در این روایت، دو حق بنیادین عزتنفس و آزادی اراده برای انسان تبیین شده است. حفظ و کنترل زبان، زمینهساز حفظ عزت فردی و جلوگیری از آسیبهای اجتماعی است و واگذار نکردن اختیار به دیگران، بیانگر حق انسان بر استقلال و عدم پذیرش سلطه و استثمار است.
وی ادامه داد: بر اساس این نگاه، انسان مالک سرنوشت خویش است و هرگونه رابطه سلطهگرانه که به ذلت و تحقیر کرامت انسانی بینجامد، مردود شمرده میشود.
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به حدیث «لَیْسَ لِبَخِیلٍ رَاحَةٌ وَ لَا لِحَسُودٍ لَذَّةٌ وَ لَا لِمَلُولٍ وَفَاءٌ وَ لَا لِکَذُوبٍ مُرُوَّةٌ» از کتاب تحف العقول، ص۴۵۰، گفت: این روایت نشان میدهد که رذایل اخلاقی همچون بخل، حسادت و دروغ نه تنها موجب تضییع حقوق دیگران میشود، بلکه آرامش روانی و لذت درونی انسان را نیز از میان میبرد.
وی تأکید کرد: جامعهای که به این اصول اخلاقی پایبند باشد، زمینه تجربه آرامش روانی، اعتماد متقابل و روابط سالم انسانی را برای اعضای خود فراهم میکند.
فیروزی تصریح کرد: آموزههای امام رضا علیهالسلام ساختاری منسجم و بههمپیوسته از حقوق انسانی ارائه میدهد؛ بهگونهای که در محور نخست، حقوق سلبی مانند منع ظلم، دروغ و پیمانشکنی در کنار حقوق ایجابی همچون صداقت و وفاداری برای حفظ کرامت فردی مطرح میشود.
وی ادامه داد: در محور دوم، این کرامت در سطح اجتماع گسترش یافته و بر حقوق برابر در مشارکت اجتماعی، منزلت انسانی و بهرهمندی از خیر عمومی با تأکید بر نفی تبعیض و انحصار تأکید میشود.
عضوهیئت علمی دانشگاه بین المللی امام رضا اضافه کرد: در محور سوم نیز حقوق امنیتبخش روانی مانند عزت، آرامش، عفو و آزادی از سلطه مورد توجه قرار میگیرد تا سلامت اخلاقی جامعه بهعنوان پیششرط تحقق سایر حقوق انسانی تضمین شود.
وی خاطرنشان کرد: هدف نهایی این منظومه حقوقی، رساندن انسان به مرتبه کمال مروّت و تحقق اخوت ایمانی در جامعه است؛ جایگاهی که در آن حقوق و تکالیف در هم تنیده میشود و جامعه انسانی به سوی غایت اخلاقی خود حرکت میکند.
انتهای پیام/
نظر شما